Rudi Westendorp: Oud worden zonder het te zijn

scannenwestendorp0001kleinWie wil  dat niet? Alleen al de titel garandeert succes in deze tijd van fitte senioren. Auteur Rudi Westendorp heeft de wind dus mee. Toch is hij geen gezondheidsgoeroe maar een Leidse hoogleraar ouderengeneeskunde. Dit verplicht hem, zijn uitspraken over ouderdom goed te onderbouwen. Het weerhoudt hem niet, pittige dingen te beweren. Een greep: normale veroudering bestaat niet.. Het aantal jaren zonder gebreken blijft maar toenemen. De kans op dementie daalt gestaag. Sterker: de eerste mens die 135 wordt, is nu al geboren.  Een 70 jarige komt ‘net kijken’  Het leven houdt nog lang niet op bij je pensioen.

Westendorp toont overtuigend aan dat dit algemene tendensen zijn. Zijn lange reeksen analyses vergen een bovengemiddeld absorptievermogen, dus hij leest niet lekker weg. Dat is ook niet waarom ik het uit heb gelezen. Dat deed ik omdat zijn boodschap actueel en uitdagend is. Belangrijke leesstof.  De titel lijkt die van een anti-agingboek. Dat is het niet.

Veroudering, hoe werkt dat?

De schrijver keert zich juist tegen ‘anti-aging’ en berooft je van de illusie dat gezond levende mensen de eindstreep kunnen halen zonder noemenswaardige gebreken. . Helaas, gezond blijven tot op het sterfbed blijft onverminderd zeldzaam. De meeste mensen wacht  een onprettige laatste fase. Wel kun je met medische begeleiding en ingrepen de gezonde en fitte jaren verlengen. Ouderdom definieert Westendorp als het gevolg van een stapeleffect, zoals  de haarscheurtjes in een oud bierglas accumuleren tot het breekt. Een voorbeeld bij mensen: geleidelijk raken meer bloedvaten beschadigd tot een herseninfarct ontstaat. Dat gebeurt schijnbaar plotseling, maar schijn bedriegt. Onder de oppervlakte was al langer iets gaande, en niet alleen bij deze beroerte-patiënt; vroeg of laat hapert ieders machinerie. Rudi legt op tamelijk onontkoombare wijze uit hoe dit mechanisme werkt. Geheel en al verklaard is veroudering daarmee nog niet.

Sommige mensen lopen namelijk veel minder ouderdomsschade op dan anderen. De oorzaken zijn nog niet geheel verklaard. Ligt het alleen aan hun genen dat ze minder snel ziek worden en beter herstellen, of is er meer aan de hand? Dit wordt momenteel druk onderzocht. Een van de manieren waarop je dat kunt doen, is kijken hoe onze meer fortuinlijke (verre) verwanten in het planten- en dierenrijk hun jeugdigheid bewaren. Westendorp haalt het in dit opzicht toepasselijke voorbeeld aan van hydra’s (zoetwaterpoliepen). Deze beestjes bezitten een opmerkelijk regeneratief vermogen dankzij stamcellen die zich  kunnen ontwikkelen tot kop, staart, romp of andere lichaamsdelen die aan vervanging toe zijn. Wij mensen bezitten dergelijke universele cellen alleen als embryo. De stamcellen die wij als volwassene bezitten, zijn daarentegen meestal beperkt tot één functie, zoals de aanmaak van zaad- of ruggemergcellen. Onderzocht wordt of we menselijke stamcellen kunnen kweken en in kunnen brengen zonder afstotingsverschijnselen,, zodat die ook van alles herstellen. Typische degeneratieziekten als Parkinson en Alzheimer zouden dan tot het verleden kunnen gaan behoren.

Terug naar de zoetwaterpoliepen. Hydra’s in optimale omstandigheden, zo vertelt Westendorp, verouderen niet. Wel sterft er af en toe eentje, plotseling, aan een falende lichaamsfunctie. Bijna alle beestjes blijven gewoon leven. Ook wij mensen blijven sterfelijk. Maar hoe beter wij mankementen kunnen repareren, hoe meer ook wij uirzonderlijk lang kunnen gaan leven. Het lijkt een kwestie van tijd. Ooglenzen, heupen, nieren worden vaak al met succes geheeld, en steeds meer kankervormen blijken geneeslijk.

Wars van hypes

Westendorp is zoals gezegd geen gezondheidsgoeroe, eerder het tegendeel, want hij plaatst stevige vraagtekens bij populaire gezondheidshypes. Westendorp: ‘Twintig jaar geleden mocht je geen boter en eieren eten, nu gelden die juist als gezond. ‘   En nu is brood in de ban, maar volgende week is het weer iets anders. De tekortkoming van veel diëten is dat ze één aspect van voeding overmatig benadrukken: vetarm, suikerarm of juist veel granen eten. Omdat we het complexe proces van veroudering maar deels begrijpen, kunnen we dit nog niet volledig sturen en zeker niet alleen met voeding. Antioxidanten heilig verklaren, of denken dat  je zonder vrije radicalen van alles af bent, helpt niet.  Ook van vitaminepillen is nooit aangetoond dat ze ouderdomsslijtage  tegengaan.

Westendorp haalt gelukkig niet alles onderuit, al kan maar weinig de toets van zijn kritiek doorstaan. Van enkele dingen is ook Westendorp overtuigd dat ze de gezondheid duurzaam bevorderen: veel bewegen, frisse buitenlucht, alcohol en drugs beperken, afwisselend en matig eten. De auteur heeft natuurlijk helemaal gelijk als hij stelt dat lichamelijke gezondheid niet synoniem is voor geluk. Wie denkt dat hij louter door het goede te eten, het beloofde land kan binnengaan, houdt zichzelf voor de gek. Volgens Westendorp is het menselijk geluk eerder gelegen in factoren als een sociaal netwerk, optimisme en een doel om voor te leven. En in bijvoorbeeld het vermogen van veel hoogbejaarden om hun levensgeluk los te zien van hun vaak belabberde lichamelijke toestand.

Westendorp denkt als een optimistische technocraat, want hij definieert veroudering niet als een  lot, maar als een ziekte die we kunnen genezen. Alleen is die ziekte zo veelomvattend dat we daarvoor op dit moment nog te veel kennis tekort komen. Maar we zijn op de goede weg:  de levensverwachting blijft stijgen. Iedere week krijgen we er een weekend bij. Baby’s van nu lopen een goede kans de honderd te halen. En mensen die nu 50 zijn, zullen waarschijnlijk gemiddeld 90 worden. Dit betekent dat we veel persoonlijke en maatschappelijke verhoudingen moeten herzien. Nu al  zorgt het groeiende leger  pensionado’s voor een navenante economische belasting. We gaan rond de 60 met pensioen terwijl we veel fitter zijn dan mensen vroeger.  Westendorp pleit voor doorwerken tot je 72ste als economische en sociale innovatie. Hij raadt zijn zeventigjarige grootouders daarom aan niet bij de pakken neer te zitten, maar een vijfjarenplan te maken. Ouderen maken elkaar graag wijs dat ze der dagen zat zijn en steigeren als iemand hen uit deze comfortzone haalt.  Rudi legt zich er niet bij neer,  gebleken is namelijk dat je zelfs als gebrekkige oudere vaak nog heel veel kunt.

Savoir vivre

Westendorps optimisme is niet onbegrensd: sterven zullen we. Op mensen die vragen of we ook 1000 kunnen worden, antwoordt hij dat de technologie die daarvoor nodig  is, zo geavanceerd is dat die in de nabije toekomst niet beschikbaar kan komen. De dood komt je onherroepelijk halen: onverwachts, als een ongeluk uit een klein hoekje. Dit sluit aan op de voorstelling van de man met de zeis die je opwacht. De Stoïcijnen uit de Oudheid leefden in het besef dat elk uur je laatste kan zijn, ongeacht je gezondheid.

Veroudering omvat veel meer dan wij nu weten.  Onvermijdelijk worden we zwak, gebrekkig en kwetsbaar. Veel mensen roepen: als ik in een rolstoel kom, hoef ik niet meer te leven.  Als puntje bij paaltje komt, blijkt bijna iedereen in zo’n geval te willen blijven leven. Geluk, betoogt Westendorp, staat los van je lichamelijke conditie. Juist veel 75-plussers verstaan de kunst, ondanks hun gebreken gelukkig te zijn. Dingen die jonge mensen bezwaren deren hen niet meer. Gemiddeld geven ze hun leven een acht.

Tegenover de mythe van de gezondheids- en voedingshandelaren die een kerngezond ouder lichaam promoten, betoogt Westendorp daar minder op te focussen en je energie te richten op doel en structuur in je leven. Dat sluit aan bij de  ‘blue zones’, gebieden waar ouderen uitzonderlijk gezond en gelukkig blijven. Wat betreft geluk benadrukt Westendorp de mentale kant, gekenmerkt door levenswijsheid, sociale contacten en ‘weten te leven’.

‘De les is leren loslaten’, zegt een 96-jarige vrouw aan het eind van het boek. Het lijkt wel  mindfulness. Verfrissend om een boek te lezen dat geen gouden bergen belooft met onbespoten boerenkool en  groentesmoothies. Het maakt minder bevattelijk voor onzinnige gezondheidsclaims, en biedt een voorzichtige blik op een zonnige toekomst.

Paperback, 304 bladzijden, €19,95, ISBN 978 90-450 2505, ook als e-book

Advertenties

Over Zilvervis

Zilvervis staat voor drs H.F. (Frank) Flippo (1962), journalist, historicus, (tekst) schrijver en schrijfcoach/docent. Auteur van 'Esoterie in begrijpelijke taal', ( maart 2013) en reisbundel Van het Pad (oktober 2017) Interesses: letterkunde, mythologie, filosofie, natuur.
Dit bericht werd geplaatst in Gezondheid, Recensie, Wetenschap en getagged met , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s