Rients Ritskes ‘Zen en onzin van het leven’: Alleen buiten je comfortzone kun je leren

(Door Frank Flippo)

Nederlands bekendste Zenleraar heeft een tamelijk uniek boek geschreven. Een boek dat koans uitlegt, las ik niet eerder. Daarom kan ik het niet vergelijken met andere boeken over dit onderwerp. Het leidt mij in de wondere wereld van de koan; ziehier een kort verslag van mijn ontdekkingsreis. Koans bestuderen is nooit een gemakkelijk uitstapje, maar de energie die het savoureren ervan kost, betaalt zich zeker terug.

Een harde leerschool

Een koan is een raadsel, vraag of een formulering die bewust tegenstrijdig is. Hij is bedoeld om veel op te kauwen en herkauwen tijdens het mediteren, zoals een mantra dat kan zijn. Met veel geluk kun je uiteindelijk de achterliggende waarheid ontdekken. Koans zijn met opzet cryptisch, omdat volgens de Zenfilosofie woorden nooit rechtstreeks naar de werkelijkheid leiden. De werkelijkheid valt alleen op directe wijze te ervaren, door onmiddellijk, zonder tussenkomst van storende gedachten, te ondergaan van wat zich voordoet.

Koans bieden inzicht in het tegenstrijdige van onze werkelijkheid. Neem nu de koan ‘poortloze poort’; titel van een bekende collectie koans en basis voor ‘Zen en onzin van het leven’. Hoe kan een poort nu poortloos zijn? Rients’ verklaring: Hij is poortloos omdat hij altijd open staat. Elk gewenst moment kun je erdoor. Het is de poort van het geluk dat voor het grijpen ligt.

Dat geluk kun je benoemen met de modieuze term ‘flow’ – een eeuwig nu om vreugdevol in op te gaan. Waarom zitten we daar niet altijd in? Misschien wel door onze gemakzucht of onze hang naar de comfortzone. Rients heeft die beslist niet gezocht. Toen hij nog in de leer was in een Japans Zen klooster, werd zijn leraar eens boos omdat hij hem verdacht van snurken tijdens de meditatie. De leraar timmerde hem langdurig met een stok op zijn rug; de stok brak na 36 harde slagen. Rients onderging deze kwelling zo onbewogen mogelijk.  Dat lijkt masochisme, maar is het niet. Het slachtoffer heeft er zeker niet van genoten. Toch vindt hij dat het incident hem veel heeft gebracht. Jaren later bezocht hij zijn kwelgeest opnieuw en nodigde hem zelfs uit om in Nederland gastlessen te komen geven. Ook in uiterste omstandigheden is Rients Ritskes dus in staat tot totale acceptatie. Misschien is ‘acceptatie ondanks alles’ wel het wezen van Zen. Om met Rients te spreken: ‘alleen buiten de comfortzone wordt geleerd.’

Een universele uitspraak. Neem nu het geschiedenisonderwijs en de unanieme afkeer van jaartallen. Die spelen nu veel minder een rol dan voorheen. Direct gevolg is dat de algemene historische kennis de laatste jaren is gekelderd. Jaartallen zijn namelijk de structuur waaraan de geschiedenis kennis ophangt.

Een ander voorbeeld is yoga. Asana’s (yoga-houdingen) voelen voor elke ongeoefende ongemakkelijk. Juist die ongemakkelijke houdingen versterken je pezen en spieren, vergroten de doorbloeding en bevorderen je afweer en je concentratievermogen. Ook Zen voelt voor een beginner vaak ongemakkelijk. Maar het bevordert je concentratie en is goed voor je lichaam.

Het moeilijkst voor een beginner is afstand nemen van vragen als: waarom doe ik dit, wat schiet ik ermee op, is het geen zonde van mijn tijd? In mij komen die op omdat Zen meditatie moeilijk voor mij is. Intussen heeft elke Zen sessie achteraf bijna altijd een gunstig effect op mijn stemming, mijn persoonlijke efficiëntie en mijn concentratievermogen.

Intellectuele zoektocht

Zen leert je, plezier hebben in wat je doet, ongeacht je bezigheid…zelfs al doe je niets. Elk Zen boek is een handleiding in levenskunst. Zoals gezegd, een koan is niet bedoeld om een definitief antwoord op te leveren. Dat kan niemand geven, Ritskes ook niet. Wat hij wel kan is fungeren als wegwijzer. Hoe je met koans omgaat, hoe ze je op weg helpen bij het vinden van betekenis. Aan het begin van je zoektocht helpt hij je een stukje op streek: hij wijst in welke richting het antwoord moet worden gevonden. Bij deze grenspaal moet ik afscheid nemen, vanaf hier is de weg aan jou…

Koans lijken vooral geschikt voor mensen die bezig zijn met intellectuele uitdagingen. Intellectuele types verliezen hun overactieve geest vaak in dilemma’s en paradoxen. De koan biedt genezing in dit opzicht. Je kunt een koan kapot analyseren om dan tot de conclusie te komen, dat niet alles oplosbaar is en dat dat prima is. Met dit inzicht blijft in het echte leven de wanhoop uit als je ontdekt dat er geen oplossing kan worden gevonden voor een probleem. Je kunt dan voortaan meer ontspannen omgaan met moeilijke of complexe situaties.

En wat als je zelfs niet een voorlopig antwoord vindt op een koan? Ook dan is het goed. Want al kent ook het Zen-onderricht doelen, sancties en beloningen (Rients deelt zessen, achten en tienen uit, naar gelang je antwoord), toch is Zen subtieler. In de wereld van Zen is een laag cijfer geen veroordeling, maar een aanmoediging om verder te zoeken, desnoods ergens anders. Als het niet lukt, is het ook goed. Maar je moet het wel eerst goed geprobeerd hebben…want waarom zou je anders trainen?

Uitleg van de traditionele, eeuwenoude koans uit ‘De Poortloze Poort’ beslaan het grootste deel van het boek. Verfrissend is dat Ritskes zijn persoonlijke beleving met tal van anekdotes illustreert en ook het begrip koan een veel ruimere invulling geeft. Bijna alles kan volgens hem als een koan dienen. Elke waarneming die je inzicht kan scherpen in de absurditeit en zinvolheid van het leven is bruikbaar.

Alle communicatie in een traditioneel Zen klooster lijkt soms één grote koan. Vele jaren geleden vroeg de jonge en onervaren Rients aan de poort: ‘Mag ik binnenkomen als leerling?’ Het antwoord luidde: ‘Nee, maar je mag wel bladeren vegen.’ Teleurgesteld blies hij de aftocht. Later begreep hij dat zijn aftocht een misverstand was. Hij keerde terug. Dit keer mocht hij wel binnenkomen. De schijnbare afwijzing bleek een test die ze aan elke nieuwkomer opleggen. In Rients’ eigen woorden: ‘Want Zen ís natuurlijk bladeren vegen en afwassen.’ Of: ‘Verlichting betekent doen wat gedaan moet worden.’ Hij bedoelt dat niet als een plichtmatig voort akkeren zoals aan een lopende band, maar in een blijmoedige meditatieve staat alles zonder dralen aanpakken wat zich aandient. 

Maar als het zo eenvoudig is, waarom zou je dan eerst moeilijke koans gaan bestuderen?  Deze vraag lijkt op: waarom zou ik energie steken in moeilijke kunst? Het antwoord luidt: het is niet verplicht. Mensen bestuderen koans, of complexe kunst, omdat ze er genoegen in scheppen om dat te doen. Omdat ze het gevoel hebben dat ze groeien, als ze de symboliek kunnen doorgronden. Bij koans is die inspanning nog gerichter: het is een intellectuele methode die je leert, het intellect zelf als zaligmakend mechanisme los te laten.

Het is heel gewoon in de Zentraditie om een jaar of zelfs vele jaren te wijden aan het mediteren op één enkele koan. Het lijkt een eufemisme voor geduld oefenen… Door jarenlange meditatie op bepaalde koans, vertelt Rients, hebben bepaalde zinnen zich voorgoed in zijn geest geëtst. Hij beschouwt dat als waardevolle geestelijke bagage en als een voortdurende bron van inspiratie.

Bijzonder aan koan training is dat je zelfstandig op zoek gaan naar inzicht. Van tijd tot tijd is er dan een kort overleg met een leraar zodat die er hoogte van kan krijgen waar in het proces je zit, en je daar eventueel bij kan begeleiden. Bij enkelingen komt het inzicht bijna vanzelf aanwaaien…maar in verreweg de meeste gevallen vergt het jaren van intensief mediteren.

Bestaat er wel een antwoord?

Misschien bekort dit boek dankzij de uitleg zo’n lange periode. Ook al is het vanwege de diepgang van de stof niet gemakkelijk om te lezen, de inspanning die dat lezen vergt, is altijd nog veel geringer dan de inspanning die het jarenlang mediteren op een koan van je zou vragen. Ook al kent een koan geen definitief antwoord, de inzichten van iemand vóór jou die met dezelfde vragen heeft geworsteld, zijn natuurlijk waardevol. Ze vertellen je hoe dan ook, in welke richting de oplossing is gelegen. Dit maakt Rients’ ervaringen met koans zo interessant om te lezen.

Hij vertelt hoe deze raadsels je kwaliteit van leven kunnen verhogen. Ze kunnen dienen als kapstok voor tal van existentiële vragen; ieder met interesse voor levenskunst en levensfilosofie zal dit boek dus met genoegen lezen.

Een samenvatting van dit boek zou onbevredigend zijn omdat dit neerkomt op een puntsgewijze opsomming met steeds een korte uitleg. Juist de uitgebreide uitleg heeft elke koan nodig. Die geeft je de kans alle kanten van het probleem te bekijken en dat is zeer belangrijk bij dit type studie. Waar je normaal langdurig in eenzaamheid moet gissen voor je het begin van een antwoord vermoedt, kun je hier alvast een eind meedenken. Een koan-antwoordenboek is dit niet, want dat bestaat niet. Maar er bestaan wel koan inspiratieboeken. Dit is er zeker een, omdat het de eigen ervaringen zijn van een zeer ervaren Zenmeester.

Het zou verkeerd zijn, een koan op te vatten als een empirische vraagstelling. De beste benadering voor een beginner is misschien, uit een hele verzameling koans er een te kiezen die je aanspreekt en daarmee aan de slag te gaan. ‘Je koan’ bestudeer je dan niet als een mathematisch probleem, maar eerder als een ‘levend raadsel’ zoals een door jou gewaardeerd schilderij of gedicht dat je uitgebreid in ogenschouw neemt. Want elk waarachtig kunstwerk blijft net als een koan altijd een mysterie. Het bewijst zijn kwaliteit omdat het door de eeuwen blijft fascineren.

Een antwoord op een koan kan hooguit intersubjectief zijn. Tegenover dit niet-objectieve karakter staat dan wel iets heel moois: elk doordacht en gemotiveerd antwoord is zowel persoonlijk gebonden als universeel geldig. Het beste kun je daarom deze collectie koans beschouwen als een rondleiding door een vreemdsoortige en fascinerende expositie, met uitgebreide uitleg en interpretatie.

Terecht wijst Rients op de taoïstische achtergrond van veel koans. Taoïstische teksten willen ontregelen en vervreemden-en zijn daarom vaak opzettelijk absurd. Het taoïsme wijst op de grilligheid en onbestendigheid van zowel de menselijke als de omringende natuur- in een vast vertrouwen op de onbenoembare kracht of grootheid daarachter, ‘tao’ die een serene rust geeft. Dat dit kosmische vertrouwen ook Zen eigen is, maakt dat je ondanks een existentiële onbestendigheid welgemoed dit leven tegemoet kunt treden. Je kunt altijd je vermogens ontwikkelen, wat de toekomst ook brengen moge, juist omdat het onbenoembare hier en nu het enige is wat je hebt. Je leeft nu, je ademt nu en het handelen is ook in het nu.

Een van de boeiendste uitspraken in Zen en onzin vind ik: koans zijn absurd omdat dit bestaan dat ook is. Absurde vragen heeft iedereen van tijd tot tijd, zoals: waarom sterven geweldige mensen soms zo vroeg, terwijl verafschuwde types soms stokoud worden? Dit lijkt absurd en onrechtvaardig.

Een student van koans traint zich in het aanvaarden van dergelijke absurditeiten omdat die nu eenmaal voorkomen. Zo kan hij een diepe levensaanvaarding bereiken, anders dan alleen kennis te nemen van de absurditeiten en ze dan van je af te duwen.

De absurditeit omarmen

Maar hoe doe je dat, oefenen met koans? Rients zou zeggen: deze vraag is zelf een koan. Misschien door de absurditeit als uitgangspunt te nemen en te aanvaarden dat er altijd zomaar iets verschrikkelijks kan gebeuren. En daar gelijkmoedig bij blijven. Een mooi voorbeeld is dat van de bestorming van een oosters klooster door een bende bandieten. Alle monniken vluchtten in paniek. Alleen de abt bleef rustig alleen zitten mediteren in de centrale hal. Woedend stormde de hoofdman binnen af met de woorden: Hoe durf je hier zo onbeschaamd te blijven zitten! Weet je wel dat ik je met één houw van mijn zwaard in tweeën kan slaan?

Rustig opende de abt zijn ogen, keek hem recht aan en zei kalm: En wist jij, dat je dat kunt doen zonder dat ik één keer knipper met mijn ogen?’ De roverhoofdman liet verbluft zijn zwaard zakken, boog eerbiedig en blies met zijn bende de aftocht.

De absurditeit van het leven verander je niet, ongeacht of je iets doet of bereikt. Om een idee te krijgen van welke richting de uitleggingen van Rients’ boek uitgaan, geef ik tot slot twee voorbeelden uit Zen en onzin.

Voorbeeld één: ‘Welke wijze uitspraak doe je tegen jezelf zonder iemand te imiteren?’  In elke leersituatie bestaat imitatiegedrag. Mensen verkeren gemakkelijk in de veronderstelling dat als je de leermeester maar goed nadoet, je net zo verlicht zult worden als hij. Maar dat kan niet. Het werkt nooit op die manier. Dat komt doordat ieder een eigen patroon bezit dat verwerkelijking zoekt. Ieder zoekt onbewust zijn eigen individuatie, zou Jung zeggen. Ieder heeft een persoonlijkheid, een geschiedenis en emotionele ‘bubbels’ die strikt individueel zijn en waarmee hij in het reine moet zien te komen. Ieder kan niet anders dan zijn eigen verhaal te doorleven en zijn eigen regisseur te zijn. Om de door Rients aangehaalde commentator Meimon te citeren: anders heb je slechts het inzicht van een (sluwe) vos.

Voorbeeld twee sluit hier mooi op aan. De Zenmeester houdt een kat omhoog en vraagt aan zijn leerlingen: moet ik hem doden of niet? Er valt een stilte. Niemand geeft antwoord, tot de meester vindt dat het lang genoeg heeft geduurd, een mes pakt en de kat van het leven berooft.

Deze koan wil onder andere zeggen dat het leven ook is bedoeld om in te handelen, om knopen door te hakken. Weet wat je wil! Beslis! Je kunt nooit 100% zeker weten of je woorden, je uitspraak, je beslissing de juiste is. Maar deze wereld draait wel om besluiten nemen en om het jezelf uitspreken. Je kunt altijd de fout in gaan maar een foute uitspraak is beter dan geen uitspraak. Cruciale situaties vereisen dat je handelt en dat je kiest.

Dingen zijn bijna nooit zwartwit. Ze hebben altijd meerdere kanten. Daar mag je eindeloos over delibereren, maar ze mogen je niet verlammen. Aan een cursiste die worstelde met het overlijden van een dierbare, bood Rients een voor haar zeer troostende koan aan. Dit keer was de koan een combinatie van een gebaar en een uitspraak. De koan bestond eruit, dat hij haar een mooie, verse bloem aanreikte met de vraag: Is de bloem levend of dood?

Zij ervoer dit al een zeer troostende en waardevolle koan. Want een snijbloem is levend doch afgesneden van haar wortels, die de bron van haar leven zijn. De snijbloem is dus ten dode opgeschreven, sneller dan een bloem in de tuin. Net als die snijbloem zijn ook wij ten dode opgeschreven, vaak sneller dan we beseffen. Desondanks kunnen we altijd een ander helpen of blij maken, sterfelijk of niet. Het hier en nu waarin wij leven houdt zich niet bezig met leven of dood. Het enige wat bestaat is het moment waarin je kunt handelen, iets kunt doen. In dit geval: de koan beantwoorden. Maar aan deze uitleg valt af te lezen, dat de term ‘antwoord’ een te simplistische voorstelling is van wat een koan te bieden heeft.

Welkom in de wereld van de koan.

Rients Ritskes, Zen en onzin van het leven. Een verzameling klassieke en moderne koans. Uitgave Asoka, 2020, €29,50

Geplaatst in esoterie, Recensie, Spiritueel | Tags: , , , , | Een reactie plaatsen

Red de Broekhuizerlaan!

Afbeelding kan het volgende bevatten: boom, gras, buiten en natuur

[UPDATE] Beste lezers, sinds ruim een week is het benodigde geld ruimschoots binnen. Het onderzoek kan beginnen![UPDATE]

De imposante Broekhuizerlaan in Leersum is Rijksmonument omdat het een van de mooiste en meest karakteristieke beukenlanen van ons land is. Toch dreigen de 1000 bomen die er staan binnenkort te worden gekapt. De boseigenaren beweren dat ze weg moeten omdat ze in slechte conditie zijn, en willen er na de kap linden terug planten. Onafhankelijke experts hebben mij verzekerd dat vrijwel alle bomen in uitstekende conditie zijn. En bij een recente storm regende het takken op de Heuvelrug; op de Broekhuizerlaan viel welgeteld één tak.

Urgenda en de Partij voor de Dieren voerden al actie. De laatste bood de gemeente een petitie aan met meer dan 2000 handtekeningen. Het gevaar van kap is echter nog niet geweken, want het college lijkt de plannen te steunen. Dit staat overigens haaks op de zeer groene gebiedsvisie van provincie Utrecht.

De Bomenstichting heeft €2750 nodig, daarmee kan een onafhankelijke derde partij een onderzoek verrichten dat aan de eigenaren kan worden overhandigd. In het uiterste geval kunnen juridische stappen volgen.

Help de Bomenstichting het geld bij elkaar te krijgen en doneer via www.bomenstichting.nl

Een reactie plaatsen

Voel het Jungle Effect op je darmen

cascade creek environment fern

‘Hoe het oerwoud werkt in ons’ zo zou je de titel The Jungle Effect kunnen vertalen. Dat wordt hoog tijd, want dit prachtige boek  uit 2009 van de Californische huisarts Daphne Miller is nooit vertaald. Het geeft antwoord op vragen als:

-Waarom hebben Mexicanen en Afrikanen zo weinig chronische ziekten als kanker en diabetes?

-Waarom zijn IJslanders zo weinig depressief, terwijl het er in het algemeen somber weer is?

-Waarom krijgen oudere vrouwen op Okinawa bijna nooit borstkanker?

Daphne stelde zichzelf zulke vragen toen het haar op begon te vallen dat patiënten van Mexicaanse afkomst bovengemiddeld vaak suikerziekte kregen, en Afro-amerikanen bovengemiddeld vaak darmaandoeningen. De reden schrijft zij toe aan verandering van voeding. In het laatste geval bleek het niet alleen te liggen aan het eten in Amerika, als wel aan gemaksvoedsel in grote steden in het algemeen. Want ook bij Afrikanen die in hun eigen land het platteland verlieten, daalde hun weerstand tegen darmkwalen. Daphne reisde naar Afrika, Mexico, Zuid-Europa en Azië en vond overal soortgelijke parallellen. Lees verder

Geplaatst in Gezondheid | Tags: , , , , , | Een reactie plaatsen

Kruiden die virussen op afstand houden

crabchick

St Janskruid. Bron: crabchick, Flickr

Als het tegen zit, moeten wij nog maanden binnen blijven. Maar dat is niets vergeleken met de bijna veertig jaar dat Friedrich Hölderlin (1770-1843) verbleef in een torenkamer. Na een ongelukkige liefde en na zijn teleurstelling in de Franse Revolutie voerde deze Duitse dichter zijn aspiraties terug tot een bescheiden ruimte. Tot het eind van zijn leven verbleef hij daar, uitkijkend op de rivier de Neckar. Vervelen deed hij zich niet want de Muze van de Dichtkunst hield hem in haar ban. Zij fluisterde hem gedichten in die tot op de dag van vandaag wereldberoemd zijn gebleven zoals Hyperions Schicksalslied. Zijn werk is zo verheven dat het een bibliomant waardig is. Lees verder

Geplaatst in Gezondheid, Wetenschap | Tags: , , , | Een reactie plaatsen

Vis over de bult

Een vismarkt in Amsterdam, 1662

Toen ik laatst de hoge heuvel achter mijn dorp op fietste, werd ik daarbij links gepasseerd door een ontzettend lelijk en hoekig, dieseldampen uitbrakend voertuig. Opzij kijkend herkende ik het logo van de viskraam, dat ons immer belooft dat alleen bij ‘Jansen’ de meest verse en lekkere vis te krijgen is. De dieselmotor van de kraam loeide in mijn oren en benam me de adem. Geërgerd keek ik het onding na.

Ik vind het onnatuurlijk om vis over een heuvel heen te tillen. Lees verder

Geplaatst in Culinair, Cultuurhistorie, Ecologie | Tags: , , , , | Een reactie plaatsen

Oom Barend

Water water see the water flow
Glancing dancing see the water flow
O wizard of changes water water water
Dark or silvery mother of life
Water water holy mystery heavens daughter
Wizard of changes, teach me the lesson of flowing

God made a song when the world was new
Waters laughter sings it through
O, wizard of changes, teach me the lesson of flowing

God made a song when the world was new
Waters laughter sings it through
Wizard of changes water water water

(The Water Song, Incredible Stringband, 1968)

Helende kracht

Bij ‘Holy mystery’ denk ik aan wijwater. Misschien begint alle water wel als wijwater. Voordat het vies wordt, is het een eeuwigheid lang al heilig water. Heilig komt van heel worden of genezen. Water speelt een cruciale rol in elk genezingsproces. Het kan veel verontreiniging opnemen voor het uiteindelijk ondrinkbaar wordt. Voorbij een zekere grens verliest het zijn helende kracht en word je ziek als je het drinkt.

Onder de Heuvelrug zit heel veel zuiver water; duizenden jaren oud, gefilterd door fijn zand en zo schoon dat het direct de waterleiding in kan. Doorn had als enige Nederlandse dorp tot 2011 zijn eigen watervoorziening, NV Bronwaterleiding Doorn. Het pompcomplex aan de Woestduinlaan begon in 1903; de watertoren, het pomphuis en de dienstwoning in fraaie fin-de sièclestijl staan er nog steeds. De watertoren heeft bovenin een geklinknageld stalen vat voor 150 m3 water. Ruim een eeuw werd water van 40 meter diepte opgepompt dat direct gebruiksklaar was. Na een vergroting van de dienstwoning in 1910 en een uitbreiding van het pomphuis in 1912 bleef alles tot 2000 bij het oude. Pas rond de eeuwwisseling begon de modernisering. Lees verder

Geplaatst in Culinair, Cultuurhistorie, Ecologie, Politiek | Tags: , , , , | Een reactie plaatsen

Alcohol is slecht voor (bijna) alles. De saga van koning Alcohol, deel 5

20181023_171049

Foto: Giftig, © Frank Flippo 2018

(Door Frank Flippo)

Hoeveel mensen die graag een biertje of wijntje drinken, hebben zin om dit te lezen? Al zijn het er maar drie, de waarheid moet gezegd worden. Voor wie na lezing zich met de oren klapperend afvraagt waar al deze feiten vandaan komen: het slotdeel, nog te publiceren op Zilvervis,  vermeldt een uitgebreide bronnenlijst. De verhoogde kans op bijna dertig hieronder genoemde vreselijke ziekten en kwalen is gebaseerd op ruim honderd onderzoeken van ’s werelds meest vooraanstaande onderzoekscentra. Lees verder

Geplaatst in Gezondheid, psychologie, Wetenschap | Tags: , , , , , | Een reactie plaatsen

Wijn is gezond en andere populaire misvattingen; de alcoholsaga, deel 4

Mensen zijn gewoontedieren. Het valt niet mee om gewoontes op te geven. Iets wat je altijd doet en altijd hebt gedaan, vind je van nature lekker. Mensen verzinnen daarom redenen om niet te hoeven veranderen, ongeacht of een gewoonte gezond is of niet. Een van de meest gemakzuchtige en dus meest voorkomende manieren is een drogreden verzinnen om niet te hoeven veranderen. “Kom op, we doen er nog eentje. Dat kan toch geen kwaad.” Lees verder

Een reactie plaatsen

Lijkeneter Al-kuhl en andere woorden. De saga van Koning Alcohol, deel 3

 

In deze aflevering een boekje open over de oorsprong van het woord alcohol, en hoe dit zijn gang gaat door de tijd. Veel mensen geloven dat alle dingen die bestaan, in het leven werden geroepen door voor het eerst de naam ervan uit te spreken. “In den beginne was het Woord…’ Alcohol was er altijd al, maar het begon zijn menselijke geschiedenis vanaf het ogenblik dat wij het konden benoemen; vermoedelijk valt dat ogenblik samen met het moment waarop we het gingen gebruiken als roesmiddel. Lees verder

Geplaatst in Cultuurhistorie, Literaire onderwerpen, mythologie, Wetenschap | Tags: , , , , , , , , , , | 2 reacties

Alcoholsaga deel 2: Het geheugen

Foto: Frank Flippo, Lydford Gorge

Foto: Frank Flippo, Lydford Gorge

Alcohol is een vluchtige stof, onze geest is een vluchtig iets. Vluchtige stoffen werden vroeger met ‘geest’ betiteld. De vluchtige stof alcohol beïnvloedt onze zenuwen, onze fijne bedrading die zowel onze meer ‘stoffelijke’ impulsen zoals pijn en genot vervoert als onze mentale aspecten zoals herinneringen, dromen en gedachten.

Ons repositorium van gedachten, ons mentale archief noemen we het geheugen. Alcohol beïnvloedt dit op zowel neuraal als psychisch niveau.

1.Natuurwetenschap

We beginnen met de bedrading. Uit onderzoek blijkt dat ook matige drinkers hun brein beschadigen, om te beginnen het geheugen. Deze categorie, ook wel sociale drinkers genoemd, slaat gemiddeld 11 tot 17 glazen per week naar binnen. Dat komt neer op ongeveer twee glazen per dag.

MRI-scans van sociale drinkers tonen na verloop van tijd een verschrompeling van het orgaan dat de opslag van informatie in het geheugen regelt. Dit is niet het geheugen zelf, maar de toegangspoort.

Bibliothecaris

Het is de bibliothecaris die de boeken bij binnenkomst inneemt, keurig ordent en naar de daartoe bestemde kasten, laden en rijen brengt in de bibliotheek achter hem. Zijn naam is Hippocampus omdat zijn vorm wel wat weg heeft van een zeepaardje.

Hippocampus is niet alleen informatie-categoriseerder of bibliothecaris. Hij stuurt ook het vermogen tot ruimtelijke oriëntatie aan, en gedrag dat nodig is om te kunnen improviseren in crisissituaties, zeg maar overleven. Hij is dus ook de piloot achter de stuurknuppel in je eigen cockpit, en als het moet is hij heel even stuntman of durfal.

Het is al met al een merkwaardig orgaan dat nog niet 100 procent doorgrond is, met twee uiterlijk duidelijk te onderscheiden kanten.

Atrofie

Proefdieren met een beschadigde hippocampus kunnen hun gedrag niet meer goed aanpassen aan veranderde omstandigheden. Als bij mensen de hippocampus aan twee zijden is beschadigd, dan kan dit het vermogen aantasten om nieuwe informatie in het geheugen op te nemen.

Matige drinkers hebben driemaal zoveel kans op een dergelijke atrofie als niet-drinkers. Mensen met dementie en Alzheimer hebben ook een verschrompelde hippocampus. Ze hebben nog wel een archief, maar de bibliothecaris die het beheert verdroogt en verlamt steeds verder en komt steeds minder vaak zijn stoel meer uit. En piloot spelen of stunten heeft hij al helemaal verleerd.

Matige drinkers hebben driemaal zoveel kans op een dergelijke atrofie als niet-drinkers. Mensen met dementie en Alzheimer hebben ook een verschrompelde hippocampus.

2. Alcohol geesteswetenschappelijk: antroposofische en mythologische visies

De antroposofie heeft een heel interessante kijk op alcohol. Alcohol tast volgens deze denkrichting het veld van levensenergie aan dat antroposofen het  levenslichaam of etherlichaam noemen.

Volgens de antroposofie functioneert het menselijk organisme tegelijkertijd op verschillende niveaus. Elk niveau heet een ‘lichaam’. Het levenslichaam houdt het fysieke lichaam tijdens ons leven in stand. Het verzorgt functies zoals opbouw en herstel, afbraak en opname van voeding.

Alles wat leeft in de natuur, in plant en dier, heeft net als wij een levenslichaam.Het levenslichaam is dat wat ons lichaam doet groeien. Het is ook de plek waar onze herinneringen wonen. Alcohol verduistert het eerst de intieme, persoonlijke diepten van deze herinneringen.

Vorige levens

Iedereen die regelmatig wijn drinkt, kent het diepe, roezige gevoel dat dit teweegbrengt. Wijn, zegt de antroposofie, veroorzaakt een diepe en permanente vergeetachtigheid omdat zij in het etherlichaam de kracht van het herinneren doet afsterven. Sinds alcohol bij ons zijn intrede deed, zegt Steiner, zijn wij  geleidelijk onze herinneringen aan vorige levens verloren. In het pre-alcoholische tijdperk, en hiermee verwijst hij naar het vroege India, rond 1500 voor Christus,  waarin de eerste wetten (Veda’s) werden geformuleerd, kende ieder zijn vorige levens.

Sommige kinderen bezitten dit vermogen nog steeds. Zij die zich vorige levens herinneren, ervaren dat altijd voordat ze voor het eerst kennismaken met alcohol. Bij volwassenen die wijn beginnen te drinken, vervaagt die kennis snel, om uiteindelijk helemaal te verdwijnen.

Na Orpheus

Volgens de antroposofische geschiedschrijving is op een zeker ogenblik de mensheid massaal over gegaan tot consumptie van onder andere wijn. De kennis aan vorige levens stierf toen af en leefde sindsdien nog slechts voort onder kleine groepjes ingewijden van mysteriegodsdiensten zoals de Rozenkruisers, ook al doordat je alleen tot deze genootschappen mocht toetreden als je strenge regels naleefde, zoals geen vlees eten en geen druppel alcohol nemen.

De mysteriegodsdiensten stammen uit de Griekse oudheid. De Orfisten waren een van de oudste, vanaf ongeveer 500 voor Christus. Hun geschriften over de reis van de ziel naar het hiernamaals zeggen: gestorvene, let goed op je geheugen.

In die tijd was de Griekse mythologie richtsnoer voor de menselijke betrekkingen rond de dood en het bovennatuurlijke. Volgens de oude Grieken passeerde de ziel na de dood een plaats met twee rivieren. De ene was de Lethe, stroom der Vergetelheid, de andere Mnemosyne, stroom van het Geheugen. De orfisten roepen de gestorvene in hun geschriften op, niet te drinken van de Lethe, maar juist wel van Mnemosyne.

Tegen de wachters van het hiernamaals hoorde je te zeggen: ‘Ik, zoon van de Aarde en de sterrenbezaaide hemel, ben verschroeid van dorst en stervende. Gun mij snel koud water om te drinken uit de Poel van Geheugen.

Zou door de Lethe alcohol stromen, en zou Mnemosyne een poel van kristalhelder water zijn?

Wijn in Kana

De Bijbel kent ook een verhaal rond het onderwetp ‘vergeten’ en dat is de bruiloft in Kana. Jezus verandert daar water in wijn. Water, zegt Steiner, was de vloeistof geëigend voor offers uit de oude, helderziende tijd, wijn was bestemd voor de nieuwe, christelijke tijd. Christus zei: ‘zalig zijn degenen die niet gezien hebben en toch geloven.’

Volgens Rudolf Steiner zegt Jezus daar: ‘Mensen moeten voortaan leven zonder de herinneringen aan hun incarnaties en zonder direct zicht op het goddelijke.’ Kennis van reïncarnatie zou sindsdien tweeduizend jaar zijn verdwenen uit Europa en het Midden-Oosten. Wijn was daarbij een probaat middel, want alcohol remt volgens Steiner ook het ‘diepe geheugen’.

 

Geplaatst in Cultuurhistorie, esoterie, Gezondheid, Spiritueel, Wetenschap | Tags: , , , , , , , , , , , , | Een reactie plaatsen